Kannabinoidy to grupa, w której mieści się roślinna cząsteczka, związek produkowany przez ludzkie ciało i substancja z laboratorium — a od niedawna także składnik pieprzu. Brzmi to niespójnie, dopóki nie wiadomo, według czego ta grupa jest właściwie tworzona.
Spis treści ▼
Co właściwie znaczy słowo „kannabinoid”
Wbrew brzmieniu nazwy nie oznacza ono „substancji z konopi”. Kannabinoid to związek, który wiąże się z receptorami kannabinoidowymi — definiuje go mechanizm działania, a nie pochodzenie.
Konsekwencje bywają zaskakujące. Kariofilen — terpen z pieprzu czarnego, goździków i bazylii — wiąże się z receptorem CB2 i formalnie jest kannabinoidem pokarmowym, mimo że z konopiami nie ma nic wspólnego. Opisujemy go osobno w tekście o kariofilenie. W drugą stronę: w konopiach jest mnóstwo związków, które kannabinoidami nie są, w tym cała frakcja zapachowa.
Trzy rodziny
- Fitokannabinoidy — wytwarzane przez rośliny. W konopiach opisano ich ponad sto, choć w istotnych ilościach występuje kilka.
- Endokannabinoidy — produkowane przez organizm. Głównie anandamid i 2-AG.
- Kannabinoidy syntetyczne — wytworzone w laboratorium. Kategoria skrajnie niejednorodna, o czym niżej.
Rzecz, o której rzadko się mówi: w świeżej roślinie THC prawie nie ma
To jeden z ciekawszych faktów w całej chemii konopi. Roślina nie wytwarza THC ani CBD — wytwarza ich formy kwasowe: THCA i CBDA. Różnią się dodatkową grupą karboksylową, ale różnica funkcjonalna jest zasadnicza: THCA nie wiąże się z receptorem CB1 i nie działa psychoaktywnie.
Przemiana zachodzi przez dekarboksylację — odłączenie grupy karboksylowej pod wpływem ciepła, a powoli także pod wpływem samego upływu czasu i światła. Dopiero wtedy THCA staje się THC.
| związek | skąd się bierze |
|---|---|
| CBGA | prekursor wyjściowy — z niego roślina buduje pozostałe; bywa nazywany kannabinoidem macierzystym |
| THCA → THC | forma kwasowa przechodzi w psychoaktywną pod wpływem ciepła |
| CBDA → CBD | ta sama przemiana, ale żadna z form nie jest psychoaktywna |
| CBN | nie jest wytwarzany przez roślinę — powstaje z utlenienia THC w czasie przechowywania |
Ostatni wiersz ma praktyczne znaczenie: zawartość CBN jest wskaźnikiem wieku i warunków przechowywania materiału. Im go więcej, tym dłużej i gorzej surowiec leżał, bo powstaje kosztem THC. Ten sam mechanizm utleniania niszczy przy okazji terpeny — piszemy o nim w tekście o tym, jak przechowywać susz.
Endokannabinoidy w skrócie
Organizm produkuje własne kannabinoidy — anandamid i 2-AG — na żądanie, z lipidów błony komórkowej, i rozkłada je w ciągu chwil. Nie są magazynowane, a sygnał niosą wstecznie: od komórki odbierającej do nadawczej. Cały ten układ, wraz z historią jego odkrycia i tym, dlaczego leki celujące w niego mają trudną przeszłość, opisaliśmy w tekście o układzie endokannabinoidowym.
Syntetyki — jedna nazwa, dwie zupełnie różne rzeczy
To najważniejszy fragment tego tekstu, bo pod jedną etykietą kryją się kategorie o nieporównywalnym profilu ryzyka.
Zarejestrowane substancje lecznicze — nabilon i dronabinol — to leki dopuszczone do obrotu w niektórych krajach, o ustalonej dawce, znanym profilu bezpieczeństwa i wydawane na receptę.
Syntetyczne agonisty receptora CB1 obecne w tak zwanych dopalaczach — związki z rodzin JWH, AM, AB-CHMINACA i dziesiątek innych — to coś zupełnie innego. Różnica nie jest kwestią czystości ani dawki, tylko farmakologii:
- THC jest agonistą częściowym receptora CB1. Oznacza to, że nawet przy pełnym wysyceniu receptorów istnieje pułap odpowiedzi, powyżej którego efekt się nie zwiększa.
- Syntetyki z dopalaczy są zwykle agonistami pełnymi, często o wielokrotnie wyższym powinowactwie do receptora. Nie mają tego pułapu.
Stąd bierze się jakościowa różnica w obrazie zatruć: drgawki, zaburzenia rytmu serca, ostre stany psychotyczne, niewydolność nerek i zgony — zjawiska, których przy samym THC się nie obserwuje. Do tego dochodzi to, że skład takich produktów zmienia się z partii na partię i nie jest znany nabywcy. Potoczne zaliczanie ich do „syntetycznej marihuany” jest mylące i bywa niebezpieczne, bo sugeruje pokrewieństwo, którego w praktyce nie ma.
CBD — co jest ustalone, a co marketingiem
CBD trafiło do olejków, kosmetyków, napojów i karm dla zwierząt, a opisy tych produktów bywają odważne. Warto rozdzielić poziomy.
Ustalone: CBD nie działa psychoaktywnie i nie wiąże się z receptorem CB1 tak, jak THC. Światowa Organizacja Zdrowia w przeglądzie z 2017 roku uznała, że w czystej postaci nie wykazuje potencjału uzależniającego. Istnieje zarejestrowany lek na bazie CBD, dopuszczony do stosowania w ściśle określonych, rzadkich zespołach padaczkowych — dawkowany i nadzorowany przez lekarza.
Nieustalone: praktycznie wszystko pozostałe, co znajdziesz na etykietach. Dla większości popularnych zastosowań brakuje badań klinicznych o rozstrzygającej jakości. Dochodzi problem dawki — ilości badane klinicznie bywają o rzędy wielkości wyższe niż zawartość typowego suplementu — oraz powtarzające się doniesienia o rozbieżności między deklarowaną a rzeczywistą zawartością w produktach z rynku konsumenckiego.
Najczęstsze pytania
Ile jest kannabinoidów w konopiach?
Opisano ponad sto, ale w ilościach mierzalnych w pojedynczej partii występuje zwykle kilka do kilkunastu. Reszta to ślady, często produkty rozkładu innych związków.
Czy CBN jest tym samym co CBD?
Nie, to dwa różne związki o mylnie podobnych skrótach. CBD roślina wytwarza sama; CBN powstaje wtórnie z utlenienia THC podczas przechowywania i jego obecność świadczy o wieku surowca.
Dlaczego surowa roślina nie działa psychoaktywnie?
Bo zawiera THCA, formę kwasową, która nie wiąże się z receptorem CB1. Dopiero ciepło odłącza grupę karboksylową i przekształca ją w THC.
Czy syntetyczne kannabinoidy to „mocniejsza marihuana”?
Nie — to inna klasa farmakologiczna. Agonista pełny bez pułapu odpowiedzi zachowuje się inaczej niż agonista częściowy, i stąd bierze się obraz zatruć nieobserwowany przy samym THC. Nazwa „syntetyczna marihuana” jest mylącym skrótem myślowym.
Źródła
- Światowa Organizacja Zdrowia, Komitet Ekspertów ds. Uzależnień. Cannabidiol (CBD) Pre-Review Report, 2017 — who.int
- Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii (EMCDDA). Synthetic cannabinoids in Europe — a review, raporty bieżące.
- Pertwee RG. The diverse CB1 and CB2 receptor pharmacology of three plant cannabinoids. Br J Pharmacol, 2008.
- Bonn-Miller MO, Loflin MJE, Thomas BF i wsp. Labeling Accuracy of Cannabidiol Extracts Sold Online. JAMA, 2017.
Tekst ma charakter informacyjny i dotyczy chemii oraz farmakologii. Nie stanowi porady medycznej ani zalecenia stosowania jakiejkolwiek substancji. 420Market nie prowadzi sprzedaży produktów leczniczych ani konopi.
1 Komentarz