Pinen jest prawdopodobnie najczęściej występującym terpenem na Ziemi. Odpowiada za zapach lasu iglastego, za aromat rozmarynu i za charakterystyczną, ostrą nutę w niektórych odmianach konopi. Jest też terpenem, wokół którego zbudowano jedną z najbardziej intrygujących hipotez w całej literaturze o konopiach — hipotezę, która przez kilkanaście lat nie doczekała się sprawdzenia.
Spis treści ▼
Dwa pineny
Pinen występuje w dwóch odmianach strukturalnych, różniących się położeniem jednego wiązania w cząsteczce. Konsekwencje są zapachowe i całkiem wyraźne.
| α-pinen | β-pinen | |
|---|---|---|
| zapach | ostry, żywiczny, „sosnowy” | łagodniejszy, iglasty z tłem ziołowym |
| temp. wrzenia | 155 °C | 166 °C |
| gdzie dominuje | żywica sosnowa, terpentyna, igliwie, szałwia | rozmaryn, koper włoski, bazylia, pietruszka, chmiel |
Do tego dochodzi rozróżnienie na formy lustrzane. W europejskich sosnach przeważa forma lewoskrętna, o zapachu świeżo iglastym; w gatunkach amerykańskich prawoskrętna, kojarzona bardziej z terpentyną. To ta sama cząsteczka w dwóch układach przestrzennych, a nos odbiera je jako dwa różne zapachy.
Przemysłowo pinen pozyskuje się z terpentyny, będącej produktem ubocznym przerobu drewna. Służy jako surowiec do syntezy kamfory, witamin i kompozycji zapachowych — jest tanim, powszechnie dostępnym półproduktem chemicznym.
Dlaczego nad lasem wisi niebieska mgiełka
To najładniejszy fakt o tym związku. Rośliny iglaste emitują pinen do atmosfery w ogromnych ilościach — w skali globalnej mówimy o setkach milionów ton terpenów rocznie. W powietrzu cząsteczki utleniają się i tworzą drobne cząstki aerozolu, które rozpraszają światło w kierunku niebieskiego końca widma.
Charakterystyczna niebieskawa mgiełka nad lasami — od Gór Błękitnych w Appalachach po polskie bory — to w dużej mierze chemia pinenu widziana z daleka. Ten sam proces, w mniejszej skali, zachodzi w słoiku ze źle przechowywanym surowcem: terpeny się utleniają, tylko efekt jest wyczuwalny nosem, a nie okiem.
Pinen w konopiach
W profilach terpenowych konopi pinen bywa obecny niemal zawsze, ale rzadko w roli dominującej — częściej jako trzeci lub czwarty składnik, dokładający ostrą, wyraźną krawędź do bazy budowanej przez mircen. Jest przy tym lekki i lotny, więc znika z surowca szybko. Odmiany z wysokim pinenem tracą swój charakter po kilku tygodniach nieuważnego przechowywania szybciej niż jakiekolwiek inne.
Odmiany kojarzone z tym profilem to między innymi Jack Herer, Blue Dream czy Strawberry Cough — z zastrzeżeniem, które powtarzamy przy każdym terpenie: nazwa handlowa nie gwarantuje składu, a różnice między partiami tej samej genetyki bywają większe niż między genetykami.
Hipoteza o pamięci — skąd się wzięła i co się z nią stało
To najczęściej powtarzane twierdzenie o pinenie: że przeciwdziała on osłabieniu pamięci krótkotrwałej wywołanemu przez THC. Warto zobaczyć, jak wygląda jego łańcuch dowodowy, bo jest pouczający.
- Punkt wyjścia: badania in vitro z przełomu wieków wykazały, że α-pinen hamuje acetylocholinoesterazę — enzym rozkładający acetylocholinę, neuroprzekaźnik istotny dla procesów pamięciowych. Hamowanie tego enzymu to mechanizm części leków stosowanych w chorobie Alzheimera.
- Wnioskowanie: Ethan Russo w pracy przeglądowej Taming THC z 2011 roku zaproponował, że skoro tak, to pinen obecny w konopiach mógłby częściowo równoważyć wpływ THC na pamięć krótkotrwałą. Przedstawił to wprost jako hipotezę wymagającą sprawdzenia.
- Co się stało dalej: nic. Nie powstało badanie kliniczne testujące ten mechanizm u ludzi. Hipoteza była za to cytowana tysiące razy, po drodze gubiąc słowo „hipoteza”.
Do tego dochodzą dwa zastrzeżenia. Siła hamowania enzymu obserwowana in vitro była umiarkowana i wymagała stężeń wysokich w porównaniu z tym, co realnie występuje w roślinie. A badania sprawdzające bezpośrednio, czy terpeny modyfikują działanie THC na receptorach kannabinoidowych, dały wynik negatywny — opisujemy je w przewodniku po terpenach konopnych.
Pojawia się przy tej okazji pytanie o rozmaryn, który bywa przywoływany jako „zioło na pamięć”. Istnieje kilka niewielkich badań nad wpływem jego aromatu na wyniki testów poznawczych — dotyczą one jednak przede wszystkim eukaliptolu, nie pinenu, a próby były małe i wyniki niejednoznaczne. To ciekawy wątek, ale nie dowód i nie na ten związek.
Druga strona: pinen jako substancja drażniąca
W popularnych opracowaniach pinenowi przypisuje się działanie rozszerzające oskrzela. Podstawą są nieliczne, stare i niewielkie badania, których nikt nie powtórzył w nowoczesnym reżimie metodologicznym.
Znacznie lepiej udokumentowany jest kierunek przeciwny. Terpeny, w tym pinen, są uznanym czynnikiem drażniącym drogi oddechowe w warunkach narażenia zawodowego — badania nad pracownikami tartaków i zakładów przerobu drewna wiążą przewlekłą ekspozycję na wysokie stężenia z podrażnieniem błon śluzowych i objawami ze strony układu oddechowego. Mówimy tu o stężeniach nieporównanie wyższych niż jakiekolwiek domowe, ale asymetria w piśmiennictwie jest wyraźna: łagodne działanie opisano słabo, drażniące — dobrze.
Rozmaryn — pinen bez konopi
Jeśli chcesz poznać ten zapach w izolacji, rozmaryn jest najlepszą lekcją, jaką da się kupić za dziesięć złotych. Jego olejek to przede wszystkim α-pinen i eukaliptol — czyli dokładnie ta iglasto-żywiczna nuta, o której cały czas mowa, bez niczego, co by ją maskowało. W mieszankach ziołowych rozmaryn pełni rolę składnika dodawanego w małych ilościach, bo jest wyrazisty i łatwo zdominowałby pozostałe.
Pozostałe gatunki i ich profile zapachowe opisaliśmy w przewodniku po ziołach do waporyzacji.
Najczęstsze pytania
Czym różni się α-pinen od β-pinenu w praktyce?
Zapachem i lotnością. α-pinen jest ostrzejszy i bardziej „sosnowy”, β-pinen łagodniejszy, z wyraźniejszym tłem ziołowym. α-pinen paruje szybciej, więc w starzejącym się surowcu ubywa go pierwszego — profil przesuwa się wtedy w stronę łagodniejszą.
Czy pinen jest psychoaktywny?
Nie. Nie wiąże się z receptorami kannabinoidowymi. W badaniach sprawdzających, czy modyfikuje sygnał THC na receptorach CB1 i CB2, nie stwierdzono takiego wpływu — dotyczyło to zarówno α-, jak i β-pinenu.
Dlaczego odmiany z wyraźnym pinenem szybko tracą charakter?
Bo to jeden z najlżejszych terpenów w profilu, o niskiej temperaturze wrzenia i wysokiej prężności par. Ulatnia się szybciej niż pozostałe, a dodatkowo łatwo się utlenia. Szczelne zamknięcie, ciemność i chłód realnie spowalniają ten proces — szczegóły w tekście o tym, jak przechowywać susz.
Źródła
- Russo EB. Taming THC: potential cannabis synergy and phytocannabinoid-terpenoid entourage effects. Br J Pharmacol, 2011 — PMC3165946
- Perry NS, Houghton PJ, Theobald A i wsp. In-vitro inhibition of human erythrocyte acetylcholinesterase by Salvia lavandulaefolia essential oil and constituent terpenes. J Pharm Pharmacol, 2000.
- Santiago M, Sachdev S, Arnold JC i wsp. Absence of Entourage: Terpenoids Commonly Found in Cannabis sativa Do Not Modulate the Functional Activity of Δ9-THC at Human CB1 and CB2 Receptors. Cannabis Cannabinoid Res, 2019 — PMID 31559333
- Eriksson K, Levin JO i wsp. — prace nad narażeniem zawodowym na monoterpeny w przemyśle drzewnym.
- Guenther A i wsp. The Model of Emissions of Gases and Aerosols from Nature (MEGAN). Geosci Model Dev — dane o globalnej emisji terpenów przez roślinność.
Tekst ma charakter informacyjny i dotyczy chemii roślin. Przywołane badania nie są zaleceniem stosowania czegokolwiek w celach zdrowotnych ani obietnicą jakiegokolwiek efektu. 420Market nie prowadzi sprzedaży produktów leczniczych ani konopi.
