THC a starzenie się mózgu — co pokazało badanie na myszach, a czego nie

2024-10-10 · Badania · 4 min czytania

Obraz przedstawiający odmłodzenie starzejącego się mózgu dzięki THC, z rozświetlonymi połączeniami neuronowymi i liśćmi konopi na ciemnoniebieskim tle.

W 2017 roku w Nature Medicine ukazała się praca zespołu z Uniwersytetu w Bonn, która obiegła światowe media pod nagłówkami o odwracaniu starzenia się mózgu. Wynik był prawdziwy i rzeczywiście zaskakujący. Dotyczył myszy — i to właśnie odległość między myszą a człowiekiem jest tu najciekawsza.

Co dokładnie zrobiono

Badacze wzięli myszy w trzech grupach wiekowych — młode, w średnim wieku i stare — i przez cztery tygodnie podawali im niewielką, stałą dawkę THC. Nie w pojedynczych porcjach, tylko w sposób ciągły, przez wszczepioną pompę osmotyczną utrzymującą równe stężenie. Potem sprawdzano wyniki w standardowych testach poznawczych używanych u gryzoni: orientacji przestrzennej, rozpoznawania przedmiotów i rozpoznawania osobników.

Schemat rozmieszczenia receptorów CB1 i CB2 — kontekst badań nad układem endokannabinoidowym

Co wyszło

Wynik był dwukierunkowy i to jest w nim najmocniejsze:

Stare myszy po THC wypadały w testach na poziomie zbliżonym do młodych, nietraktowanych.
Młode myszy po THC wypadały gorzej niż ich nietraktowani rówieśnicy.

Ta sama substancja, ta sama dawka, przeciwne skutki w zależności od wieku. Towarzyszyły temu zmiany w gęstości połączeń synaptycznych w hipokampie i przesunięcie profilu ekspresji genów w kierunku charakterystycznym dla zwierząt młodszych.

Interpretacja autorów jest spójna z tym, co wiadomo o układzie endokannabinoidowym: jego aktywność spada z wiekiem, a podanie zewnętrznego agonisty mogłoby uzupełniać ten ubytek u starych zwierząt — podczas gdy u młodych, u których układ działa sprawnie, to samo podanie zaburza równowagę. To rozumowanie w kategoriach niedoboru i nadmiaru, nie „poprawiania” czegokolwiek.

Czego z tego nie wynika

Tu zaczyna się część, która ginęła w nagłówkach.

To były myszy. Mysi mózg starzeje się inaczej, ma inną architekturę i inny metabolizm. Historia farmakologii jest pełna substancji, które działały u gryzoni i nie potwierdziły się u ludzi — w badaniach nad funkcjami poznawczymi ten odsetek jest szczególnie wysoki.
Sposób podania nie ma odpowiednika. Pompa osmotyczna utrzymuje stałe stężenie przez całą dobę. To coś zupełnie innego niż jakikolwiek sposób przyjmowania przez ludzi, gdzie stężenie rośnie i opada.
Dawki nie przelicza się wprost. Przeliczenie z miligramów na kilogram u myszy na dawkę u człowieka nie jest prostym mnożeniem — różni się metabolizm, powierzchnia ciała i tempo eliminacji.
Testy są gatunkowo swoiste. „Funkcje poznawcze” u myszy mierzy się orientacją w labiryncie wodnym. To sensowna miara dla myszy i nie przekłada się na ludzkie funkcjonowanie poznawcze.
Brak potwierdzenia u ludzi. Zapowiadano badania kliniczne w tym kierunku, ale żaden wynik nie ustanowił dotąd takiego działania u ludzi. Dopóki to się nie zmieni, mowa o hipotezie opartej na modelu zwierzęcym.

Osobno warto odnotować kierunek przeciwny: u młodych zwierząt ta sama substancja pogarszała wyniki. W nagłówkach ta połowa wyniku praktycznie nie istniała, choć jest równie mocna.

Dlaczego mimo wszystko to ciekawe badanie

Bo nie jest kolejnym doniesieniem w stylu „substancja X pomaga na Y”. Pokazuje coś subtelniejszego: że kierunek działania może zależeć od stanu wyjściowego układu, a nie tylko od dawki. Ten sam bodziec uzupełnia niedobór u jednego organizmu i zaburza równowagę u drugiego.

Pasuje to do tego, co wiadomo o układzie endokannabinoidowym w ogóle — jego rola polega głównie na hamowaniu nadmiaru i utrzymywaniu równowagi, więc ingerencja z zewnątrz działa różnie w zależności od tego, gdzie ta równowaga aktualnie stoi. Opisujemy to w tekście o układzie endokannabinoidowym, razem z historią leków, które próbowały w ten układ celować i skończyły wycofaniem z rynku.

Warto też zauważyć, jak podobnie wygląda to do dwufazowej odpowiedzi na dawkę opisywanej u ludzi w zupełnie innym kontekście — piszemy o niej przy okazji mikrodawkowania. W obu przypadkach zależność nie jest liniowa, a „więcej” nie znaczy „mocniej w tym samym kierunku”.

Najczęstsze pytania

Czy badanie zostało powtórzone?

Sam wynik u gryzoni był przedmiotem dalszych prac tego i innych zespołów, ale nie doczekał się potwierdzenia u ludzi. Powtórzenie w modelu zwierzęcym to inna kategoria dowodu niż badanie kliniczne.

Dlaczego media pisały o tym tak entuzjastycznie?

Bo wynik był rzeczywiście efektowny, a słowo „myszy” łatwo wypada z nagłówka. To powtarzalny wzorzec w komunikowaniu nauki: badanie przedkliniczne zostaje zrelacjonowane w kategoriach, w których czytelnik odnosi je do siebie.

Czy to samo dotyczy CBD?

Nie. Badanie dotyczyło THC, czyli agonisty receptora CB1. CBD działa inaczej i nie było jego przedmiotem.

Źródła

Bilkei-Gorzo A, Albayram O, Draffehn A i wsp. A chronic low dose of Δ9-tetrahydrocannabinol (THC) restores cognitive function in old mice. Nat Med, 2017 — PMID 28481360
Albayram O, Alferink J, Pitsch J i wsp. Role of CB1 cannabinoid receptors on GABAergic neurons in brain aging. Proc Natl Acad Sci USA, 2011.
Piomelli D. — komentarze redakcyjne dotyczące przenoszalności wyników przedklinicznych w badaniach nad kannabinoidami.

Tekst omawia badanie przeprowadzone na zwierzętach. Nie stanowi porady medycznej, zalecenia stosowania jakiejkolwiek substancji ani twierdzenia o jej działaniu u ludzi. Konopie do celów medycznych są w Polsce wydawane wyłącznie na receptę, a o terapii decyduje lekarz. 420Market nie prowadzi sprzedaży produktów leczniczych ani konopi.